In dit onderdeel onderzoek ik Mozart’s muziek, waarbij ik drie onderdelen wil gaan bekijken. Ten eerste het oorspronkelijke repertoire van Wolfgang Amadeus Mozart. Dit wordt nog altijd opgevoerd, maar wat is hiervan de status? Mozart’s werk is daarnaast door verschillende groepen toegeëigend die er ieder hun eigen versie van hebben gemaakt. Op welke manieren is dit gebeurd en wat is het effect hiervan? Tenslotte stel ik de vraag of er ook muziek bestaat óver Mozart, waarbij dus niet zozeer zijn muziek als wel zijn persoon wordt herinnerd. Waar het om gaat, is het effect dat bereikt wordt door de muziek van, of over Mozart.
De originele muziek van Mozart
Muziek is een medium dat als het ware direct bij je naar binnen komt. Je hoort het, of je hoort het niet. Je kunt het niet vanuit verschillende kanten bekijken of aanraken zoals een schilderij of een beeld. Hoewel de muziek van Mozart ruim tweehonderd jaar geleden is gecomponeerd, wordt zij tot op de dag van vandaag nog steeds gespeeld en beluisterd in haar originele vorm. Je zou dan ook kunnen stellen dat het oorspronkelijke werk van Mozart een canonieke status heeft, het behoort tot het culturele erfgoed. De componist Mozart kan niet vergeten worden zolang zijn muziek nog wordt gespeeld. Hierbij kan identiteitsvorming plaatsvinden: door aan te geven dat je naar klassieke muziek luistert, zou je jezelf kunnen scharen bij het groepje hoog opgeleid, elitair en met goede smaak. Bij het beluisteren of spelen van de oorspronkelijke klassieke muziek kan daarnaast sprake zijn van enige nostalgie. Er wordt gedacht dat je door het beluisteren van de originele muziek een idee kunt krijgen van hoe het toen was, een authentieke ervaring als het ware. Hierbij heeft men echter vaak een naïef idee van realisme, of het wel echt authentiek genoemd kan worden is dus maar de vraag.
De toegeëigende muziek van Mozart
De muziek van Mozart is in de loop der tijd door verschillende musici toegeëigend waarna er een eigen draai aan wordt gegeven. Een mooi voorbeeld hiervan is het openingslied van de manifestatie ‘Sensation White’ uit 2003, het zogenaamde Anthem, van ‘Rank 1’. [9] Dit stuk is gebaseerd op een deel uit het Requiem van Mozart uit 1791. De melodie van het origineel blijft weliswaar duidelijk herkenbaar, maar in gefragmenteerde vorm. Deze muziek is een stuk commerciëler dan de meeste klassieke muziek.Naast deze dance muziek, bestaat er nog een andere vorm van muziek waarbij Mozarts composities worden gebruikt; de zogenaamde ‘muzak’. Een goed voorbeeld hiervan is James Last. Deze bandleider heeft allerlei klassieke composities voorzien van een eigen arrangement. De liedjes zijn meestal korter dan de originele versie en mikken op een breder, algemeen publiek. Je zou deze muzakversies kitsch kunnen noemen omdat alle complexiteit uit de compositie wordt gehaald. Deze muziek heeft als effect dat Mozart bekend wordt bij een grotere groep mensen. Het affect kan zijn, met name in het geval van de muzak, dat men het gevoel heeft bij een exclusieve groep te horen.
De muziek óver Mozart
Voor zover mij bekend, bestaat er tenminste één nummer dat gaat óver Mozart en wel Rock me Amadeus van de zanger Falco. In de clip loopt Falco afwisselend rond als eigentijdse zanger in een smoking en als iemand in een kostuum uit Mozarts tijdperk met een getoupeerde pruik in punkkleuren. [10] Zoals uit de tekst blijkt, wordt Mozart hier niet overwegend positief afgeschilderd. Hij had schulden en was aan de drank. Anderzijds wordt hij als zeer populair en virtuoos omschreven. Er vindt een duidelijke vermenging van stijlen plaats waarbij de pruikentijd wordt gecombineerd met punk. Falco vergelijkt zichzelf met de componist door enerzijds óver hem te zingen en anderzijds in zijn huid te kruipen. Ook in de videoclip is de vermenging van stijlen duidelijk te zien. Mozart wordt afgebeeld als moderne popster, maar wel met een knipoog.
Slotbeschouwing
Of het nu gaat om de originele muziek, of om aangepaste versies, er is toch steeds sprake van herinnering. De persoon Mozart en zijn muziek worden op drie manieren levend gehouden in muziek: door de opvoering van het originele werk, door aanpassing of toe-eigening van het originele werk en door muziek óver de componist. Alle drie hebben ze een ander effect, van nostalgie en authentieke ervaring, via het ergens bij willen horen, tot een nauwelijks nog herkenbare verwijzing naar iets uit het verleden. Niettemin zorgen al deze mediated memories er wel voor dat ook nu nog praktisch iedereen wel eens gehoord heeft van Wolfgang Amadeus Mozart.
