De film Amadeus

Film maakt in de huidige samenleving onderdeel uit van de manier van omgaan met het verleden. Dit medium is voor een groot publiek een laagdrempelige manier om een bepaalde geschiedenis te leren kennen en te herinneren. Aan de hand van de film Amadeus wordt onderzocht op welke manier deze film heeft bijgedragen aan de herinnering van Wolfgang Amadeus Mozart. Deze film vertelt het verhaal van de hofcomponist Salieri die jaloers is op de jonge Mozart. Salieri onderkent dat de muziek van Mozart goddelijk is en wil zelf ook zo kunnen componeren. Hij snapt niet dat juist Mozart wel het instrument van God is geworden en gaat het gevecht aan met God. In deze analyse wordt de aandacht gericht op de manier waarop Mozart in de film wordt weergegeven en wat dit voor een gevolg heeft op de beeldvorming en de betekenisgeving van Mozart. Tevens wordt onderzocht wat de uitwerking van deze representatie van Mozart is op ons cultureel geheugen.

De makers van de film hebben zo veel mogelijk in het werk gesteld om de inrichting en de aankleding zo waarheidsgetrouw mogelijk weer te geven. Oude gebouwen, waar door de eeuwen heen weinig veranderd was, werden gebruikt als locatie. De makers hebben hiermee geprobeerd de film zo realistisch mogelijk weer te geven, waarbij gepoogd werd het gebruik van het medium film zo onzichtbaar mogelijk te maken. De beschouwer krijgt alle informatie aangereikt die hij nodig heeft om een idee van het verleden te krijgen. Het leven van Mozart komt hierdoor zo direct mogelijk op de beschouwer over. Het streven naar die onzichtbaarheid van het medium, wordt immediacy genoemd.

Doordat de film gesitueerd moet worden in de tijd van Mozart dragen de personages kostuums en pruiken. Als gevolg van dit gebruik is de beschouwer zich echter evenzo bewust van de afstand van de tijd en daardoor ook van het gebruik van het medium. Dit wordt hypermediacy genoemd.

De tijdgeest is historisch correct weergegeven, met de historische gegevens en de personificatie van Mozart is daarentegen veel gespeeld. Mozart wordt niet afgebeeld als één van de grootste componisten, maar als een labiel, vulgair persoon. We zien Mozart in de film door het perspectief van de jaloerse Salieri. Mozart is in de film een kinderlijk genie dat niet weet wat hij doet en wat hij moet doen. Hij giechelt en gedraagt zich niet zoals het betaamt. In tegenstelling tot de gedachtegang van Salieri, krijgt de toeschouwer geen uitleg over de denkwijze van Mozart. Hierdoor krijgt het personage Mozart geen diepgang. Door de infantilisering van Mozart als persoon is hij gereduceerd tot een humoristisch souvenir om zo een bepaald verleden te ontkrachten. Sturken noemt dit ‘kitschification’. Dit zorgt ervoor dat er voor een moment een bepaalde afstand tot de film ontstaat. ´Kitschification´ is bovendien alleen mogelijk wanneer er sprake is van een bepaalde historische afstand. Er is niet alleen sprake van ‘kitschification’ ten aanzien van Mozart, maar ook wat betreft de tijd waarin Mozart leefde. Er is in de film vrijwel niets te zien van de maatschappelijke ontwikkelingen die zich in die periode voordeden. Het grote verhaal van de geschiedenis is gereduceerd tot een klein verhaal zonder enige complexiteit. Hierdoor is het een performance van het verleden.

De film is een groot succes geworden en resulteerde in een ware Mozart-hype. De werkelijkheid is echter gemanipuleerd en gemedieerd wat resulteerde in een representatie van Mozart die niet correct is. Het incorrect weergeven van Mozart in Amadeus heeft er daardoor voor gezorgd dat een groot aantal mensen een verkeerde beeldvorming heeft van Mozart. Hij is bij veel mensen in de gedaante van de acteur Tom Hulce in het collectief geheugen terecht gekomen. Er is in Amadeus maar een klein deel van het verhaal van Mozart verteld. Dit heeft invloed op de herinnering. Hieruit blijkt dat de media een grote invloed hebben op wat en op welke manier we iets herinneren. 

Klik hier voor de uitgebreide analyse De film Amadeus